هر آن‌چه که باید درباره‌‌ی هدایت تحصیلی و انتخاب رشته‌ی دانش‌آموزان پایه نهم بدانید!

عوامل تأثیرگذار بر انتخاب رشته

عوامل درونی

• هوش و استعداد: استعدادیابی یکی از مهم‌ترین معیارهایی است که باید در انتخاب رشته مدنظر قرار گیرد. یعنی باید دید دانش‌آموز در چه زمینه‌ای استعداد بیشتری دارد. استعدادیابی کار ساده‌ای نیست و نیاز به آزمون‌های خاص خود را دارد.
• علاقه و رغبت: حتماً می‌دانید اگر به کار یا موضوعی علاقه داشته باشید با شوق و ذوق به آن می‌پردازید. با توجه به این‌که آینده‌ی شخص در گرو انتخاب رشته‌ی او خواهد بود، لازم است رشته‌ی انتخاب شده در راستای علاقه و میل شخصی دانش‌آموز باشد.
• ارزش‌ها و نگرش‌ها: برای یک انتخاب رشته‌ی صحیح باید دید ارزش از نگاه یک دانش‌آموز کدام یک از موارد «مالی، جایگاه اجتماعی و... » است. که دانش‌آموز را به سمت رشته‌ای سوق داد که به ارزش مدنظر خود برسد یا حداقل نزدیک شود.
• اعتقادات: یکی از عواملی که در انتخاب رشته مورد توجه نیست و باعث صدمه به آینده و شغل دانش‌آموز می‌شود، عامل «اعتقادات» است. برای مثال دانش‌آموزی که شخصیت مذهبی دارد می‌تواند در رشته‌ی علوم و معارف اسلامی تا حد زیادی موفق شود. اما اگر یک دانش‌آموز که شرایط محیطی مبتنی بر دین و مذهب را کم‌تر تجربه کرده باشد، ممکن است در چنین رشته‌ای با مشکل مواجه شود و چه بسا نادیده گرفتن عامل اعتقادات به ترک تحصیل او منجر شود.
• جنسیت: با انتخاب یک رشته، شرایط و ملزومات محیط کار نیز تا حد زیادی مشخص می‌شود. بنابراین بهتر است جنسیت را نظر گرفت. برای مثال یک دانش‌آموز دختر در برخی رشته‌های مهندسی مانند مهندسی نفت محدودیت‌هایی خواهد داشت و محیط کار برای او خیلی مناسب نخواهد بود. هرچند امروزه در کشور ما، عده‌ی کثیری از دانشجویان دختر، در رشته‌های مهندسی تحصیل کرده‌اند و شرایط کاری نسبتاً خوبی دارند.
• توانایی و مهارت: این موضوع درست است که با تمرین و تکرار می‌توان به یک مهارت دست یافت. اما از توانایی‌های ذاتی یک شخص نیز نباید غافل شد. برای مثال شخصی ذاتاً نقاش خوبی است و پرورش این توانایی و مهارت به مراتب ساده‌تر از ایجاد یک مهارت جدید در شخص است؛ بنابراین توانایی‌های ذاتی دانش‌آموز را حتماً در نظر بگیرید.
• ویژگی‌های شخصیتی: یکی از مهم‌ترین معیارهای برای انتخاب رشته، ویژگی‌های شخصیتی یک دانش‌آموز است. برای نمونه اگر دانش‌آموز شخصیت مدیر داشته باشد بهتر او را به سمت رشته‌های مدیریتی سوق داد.
• اهداف و انگیزه‌های فردی: قطعاً هر شخصی در سنین نوجوانی، یک تصویر از آینده‌ی خود در ذهن دارد. با استخراج این تصویر از ذهن دانش‌آموز که باید توسط والدین یا مشاور صورت گیرد می‌توان به اهداف یک شخص در آینده پی برد. با معرفی رشته‌هایی که در راستای اهداف او هستند می‌توانید در یک انتخاب رشته‌ی صحیح به دانش‌آموز کمک کنید.
• تجربیات دانش‌آموز: ممکن است یک دانش‌آموز تجربه‌ی یک یا چند کار را داشته باشد. با جویا شدن تجربیات دانش‌آموز و بررسی میزان علاقه‌ی و توانایی او در هر یک از این کارها، معیارهای بسیار خوبی را برای پیدا کردن رشته‌ی مناسب دانش‌آموز نمایان می‌شود.

عوامل بیرونی

• خانواده: شاید بتوان اصلی‌ترین معیار محیطی در انتخاب رشته یک دانش‌آموز را خانواده او دانست. این تأثیرپذیری از خانواده دو سوی کاملاً مخالف دارد. یک دانش‌آموز و خانواده او ممکن است به شدت مشتاق به ادامه‌ی شغل و رشته‌ی پدر یا مادر و حتی برادر و خواهر بزرگ‌تر باشد. از طرف دیگر ممکن است دقیقاً برعکس این اتفاق بیفتد.
• محیط آموزشی: فضای آموزشی مدرسه معمولاً دانش‌آموزان را به سمت یک رشته متمایل می‌کند. مثلاً اگر در مدرسه‌ای برای درس علوم تجربی آزمایشگاهی مجهز وجود داشته باشد و دانش‌آموزان از انجام آزمایش لذت ببرند، معمولاً علاقه‌مند به رشته‌های مرتبط با آزمایش‌های انجام شده می‌شوند.
• افراد اثرگذار در زندگی دانش‌آموز: در سنین نوجوانی، دانش‌آموز معمولاً افراد موفق را الگوی خود قرار می‌دهند و می‌خواهند مسیر زندگی خود را منطبق بر مسیر زندگی او بچینند. این شخص موفق می‌تواند از خانواده، اقوام و... باشد و این موضوع در انتخاب رشته تأثیرگذار خواهد بود.
• دوستان و همسالان: تأثیرپذیری هر شخصی از دوستان خود در هر برهه از زندگی، قابل توجه خواهد بود. در انتخاب رشته نیز ممکن است دانش‌آموز با استفاده از اطلاعاتی که از دوستان خود کسب کرده است، به یک رشته علاقه‌مند شود.
• رسانه‌ها و وسایل ارتباط جمعی: با نفوذ و رواج بسیار زیاد رسانه‌ها و فضای مجازی در بین دانش‌آموزان امروزی، یکی از عواملی که می‌تواند در جهت دادن به دانش‌آموزان تأثیرگذار باشد، همین موضوع خواهد بود.
• پیشرفت علوم و تکنولوژی: پیشرفت‌های شگرف علوم و تکنولوژی در دنیای امروز منجر به جذب و علاقه‌مند شدن دانش‌آموزان به یک رشته در آن راستا خواهد شد. برای مثال فناوری نانو و همچنین ترویج اپلیکیشن‌های تلفن همراه در این مورد تأثیرگذار بوده است.
• اقتصاد و بازار کار: یکی از عوامل مهم در انتخاب رشته بازار کار و درآمد حاصل از یک شغل است. معمولاً دانش‌آموزان به رشته‌هایی که بازار کار و درآمد بالایی دارند تمایل بیشتری نشان می‌دهند. مثلاً تعداد داوطلبان کنکور رشته‌ی تجربی برای قبولی در رشته‌های پزشکی و پیراپزشکی از همین موضوع نشات گرفته است.
• ظرفیت پذیرش و ورود به دانشگاه: با در نظر گرفتن ظرفیت پذیرش رشته‌های مختلف، می‌توان با انتخاب رشته‌هایی با ظرفیت پذیرش بیشتر، مسیر را بری رسیدن به هدف، برای دانش‌آموزان هموارتر کرد.

رشته‌های پیش ‌روی دانش‌آموزان پایه نهم

• کاردانش: در این دسته اصل بر کارهای عملی است و مباحثی که به صورت تئوری در آن ارائه می‌شود بسیار کم است. دانش‌آموزانی که تمایل بیشتری به کارهای عملی دارند می‌توانند در رشته‌های موجود در این دسته مشغول به تحصیل شوند. شاخه‌های موجود در دسته‌ی کاردانش عبارت‌اند از: «رشته‌های زمینه صنعت، رشته‌های زمینه خدمات، رشته‌های زمینه کشاورزی و رشته‌های زمینه هنر» که هر کدام از این شاخه‌ها، به چندین رشته تقسیم می‌شوند.
• فنی و حرفه‌ای: در این دسته کارهای عملی و مباحث تئوری همگام با هم ارائه می‌شوند. تفاوت این دسته با دسته‌ی کاردانش در همین موضوع است. شاخه‌های موجود در این دسته نیز مانند دسته‌ی کاردانش عبارت‌اند از: «رشته‌های زمینه صنعت، رشته‌های زمینه خدمات، رشته‌های زمینه کشاورزی و رشته‌های زمینه هنر» که هر کدام از این شاخه‌ها نیز، به چندین رشته تقسیم می‌شوند.
• نظری: رشته‌های زیرگروه این دسته دقیقاً نقطه‌ی مقابل رشته‌های کاردانش هستند. یعنی قالب اصلی این رشته‌ها مباحث تئوری هستند و کارهای عملی به ندرت انجام می‌شود. این دسته بر خلاف دسته‌های دیگر، زیرشاخه‌های آن به چندین رشته تقسیم نمی‌شود و چهار رشته‌ی مستقل دارد که عبارت‌اند از: «ریاضی فیزیک، علوم تجربی، ادبیات و علوم انسانی و علوم و معارف اسلامی».

هدایت تحصیلی و عوامل مؤثر بر آن

• آزمون‌های روان‌شناسی: در طول سال‌های تحصیلی متوسطه اول (هفتم، هشتم و نهم) آزمون‌های از دانش‌آموزان گرفته می‌شود که عمده‌ی این آزمون‌ها در پایه نهم انجام می‌گیرد. آزمون رغبت، آزمون استعداد و آزمون شخصیت و ارزش‌های تحصیلی - شغلی و... این آزمون‌ها را تشکیل می‌‌دهد که 30 امتیاز از 100 امتیاز مربوط به همین آزمون‌هاست.
• نمرات کسب‌شده در پایه‌های هفتم، هشتم و نهم: برای هر یک از شاخه‌ها نمرات خرداد درس‌های مرتبط هر سه پایه، 35 امتیاز دیگر از این 100 امتیاز را به خود اختصاص داده است. یکی دیگر از شرط‌ها برای فراهم شدن امکان انتخاب یک شاخه، کسب حداقل نمره‌ی حد نصاب است که در جدول زیر به طور کامل آن را آورده‌ایم.

• نظر دبیران: با توجه به شناختی که دبیران هر درس از دانش‌آموزان دارند 10 امتیاز از این 100 امتیاز توسط دبیران اعلام می‌شود.
• نظر مشاور مدرسه: مشاورین مدرسه که در طول سال تحصیلی با دانش‌آموزان در ارتباط هستند و از مسائل مختلف آن‌ها اطلاع دارند، می‌توانند نظرات خوبی را با توجه به تخصصی که دارند، درباره‌ی دانش‌آموزان اظهار کنند. بر همین اساس 10 امتیاز هم به مشاور اختصاص داده شده است.
• نظر والدین: والدین نیز شناخت زیادی از دانش‌آموز دارند، بنابراین 5 امتیاز هم به والدین دانش‌آموز تعلق می‌گیرد. که با پر کردن فرم زیر و تحویل آن به مدرسه، این امتیاز نیز محاسبه می‌شود.

• نظر دانش‌آموز: در این انتخاب رشته نظر خود دانش‌آموز نیز تأثیرگذار خواهد بود و 10 امتیاز هم به نظر دانش‌آموز تعلق می‌گیرد. که با استفاده از فرم زیر انجام می‌گیرد.

• درج گزینه‌ی الف تا ج در زیر هر رشته یا زمینه، به منزله‌ی وضعیت دانش‌آموز با توجه به عملکرد تحصیلی و ظرفیت آن رشته یا زمینه در سطح منطقه برای اولویت زمان‌بندی ثبت‌نام است.
• درج گزینه‌ی اولویتی الف، به معنای احراز شرایط مطلوب برای انتخاب آن رشته یا زمینه است و از آنجا که در اولویت ثبت‌نام قرار دارید، لازم است ظرف یک هفته نسبت به ثبت‌نام خود اقدام کنید.
• درج گزینه ب و ج به معنای احراز شرایط شما در آن زمینه یا رشته است ولی ثبت‌نام شما پس از اتمام زمان ثبت‌نام گروه یا گروه‌های دارای اولویت بالاتر مقدور است.
• درج گزینه د و یا هاشور، به معنای عدم احراز شرایط شما در آن زمینه یا رشته است و امکان ثبت‌نام در آن رشته را نخواهید داشت.

• ثبت‌نام دانش‌آموزان در مدارس استعدادهای درخشان، نمونه دولتی و شاهد تابع شرایط خاص خود است.
• ثبت‌نام دانش‌آموزان در هنرستان‌های فنی و حرفه‌ای و کاردانش تابع رعایت محدوده جغرافیایی شیوه‌نامه‌ی ثبت‌نام نبوده و دانش‌آموزان می‌توانند در صورت تمایل در هر یک از مناطق و نواحی موردعلاقه خود، اقدام به ثبت‌نام کنند.

• تمام دانش‌آموزان دارای اولویت (الف تا د) در صورت دارا بودن شرایط خاص مدارس غیردولتی می‌توانند بدون هیچ محدودیت زمانی نسبت به ثبت‌نام در زمینه یا رشته‌ی مورد نظر خود اقدام کنند.